Havel interviewed by Max Wagener (Gulliver/Felix Meritis): “I am sorry I cannot come but I have no passport and it’s a question whether they are able to give it to me or not.
But if they give it to me there is a big danger that they might stop my citizenship during my stay outside the country and then I cannot come back. I cannot risk them making an exile of me. I have my home here and want to live here and continue with my work.

You ask me if the situation will improve.
I hope it will. I think that history cannot stop in one moment and everything stay forever without change.
The general situation will be better, but I don’t know how quickly or slowly it will go. I don’t know when the situation will be visibly better but I think that at some time it must be changed.

About this Forum, I support the idea very much because our continent is divided and everything we can do against this division we do for us all.”

The informal working body Gulliver (Amsterdam, 1987) is aiming at the creation of a European, non-governmental, informal and independent working group as a platform for the exchange of ideas between individual European artists and intellectuals on essential issues for the future of European culture.
In 2004 the aims and activities could be integrated in the “A Soul for Europe”-initiative, launched in Berlin by a.o. Richard von Weiszäcker.

Both initiatives, Gulliver & A Soul for Europe, are supported and co-organised by the Felix Meritis Foundation in Amsterdam.

Dragan Klaic 1950 – 2011

This picture by Loes Gompes shows the symbiotic relationship that Dragan could offer to those with whom he wants to share work and leisure, or intellectual debate for the cause of the argument, be it in public events, conferences, university classes, in private at home or in the restaurant or coffeehouse. This time we were on our way to a dinner in Paris in the beginning of the nineties, after an exiting Gulliver meeting on intercultural dialogue organised by Felix Meritis and its Paris’ partner Transeuropéennes. The professional cooperation with Dragan, be it in Gulliver, the Amsterdam-Maastricht Summer University, the Max Wagener Foundation, Felix Meritis or Transeuropéennes, would not have been as productive as it was without the deep personal friendship we developed over more than twenty years. His colleagues, friends, students, readers and family will come together to share their feelings during a public gathering in Felix Meritis at Sunday September 4 at noon. Please do find more here..

Steve Austen, Amsterdam, August 31, 2011

Recent verscheen het artikel: ‘Advisering over kunstadvisering over kunstsubsidies’ (Openbaar Bestuur nr. 6/7, juni/juli 2010). Daarin zet Steve Austen op overtuigende wijze uiteen wat er in de loop der jaren toch zo jammerlijk is misgegaan in het grote sleutelen aan de inrichting van de subsidie-industrie voor de kunsten. In het licht van de moeizame legitimering van kunst en cultuur bij de komende grote bezuinigingsronde en het Paradisodebat over dit onderwerp (as. zondag 29 augustus), is het pleidooi van Austen voor meer transparantie en controleerbaarheid extra actueel. De tekst van het artikel is op te vragen via www.knpsl.krnt.nl of via de auteur.

Wie de huidige praktijk eens nauwkeuriger bekijkt moet met Austen tot de conclusie komen dat het huidige systeem is verworden tot een oncontroleerbaar, technocratisch mechanisme, waarbij invloed van de Tweede Kamer of de belastingbetaler ontbreekt.

Austen doet concrete aanbevelingen om te voorkomen dat ongewijzigde voortzetting leidt tot een pervertering van het kunstbeleid en dus ook onverbiddelijk tot een geperverteerde kunstpraktijk.

In zijn artikel geeft Austen inzicht in de achtergronden van het subsidiestelsel dat pas betrekkelijk recent, namelijk als resultaat van overleg tussen kunstenaars en politici uit de illegaliteit eind jaren veertig, enige vorm ging krijgen. De inbedding van het kunstbeleid in de beginselen van de democratische rechtsstaat stond daarbij voorop.

Austen geeft nu in zijn artikel enige werkbare suggesties voor verandering: naast de beperking van de actieradius van peergroups door ook kwantitatieve gegevens in het oordeel te betrekken, moet de samenstelling van de beoordelingscommissies anders. Austen stelt een transparante methode voor die op voldoende vertrouwen van kunstwereld én publiek kan rekenen. Natuurlijk zal de openbaarheid van het hele proces moeten terugkeren.

Reacties uit het veld

Bij het verschijnen reageerden een aantal gezaghebbende cultureel professonals. Hieronder enkele korte citaten. Voor de volledige citaten zie www.steveausten.nl

Noot voor de redactie:

Enkele citaten uit de reacties op www.steveausten.nl:

Cas Smithuijsen, directeur van de Boekmanstichting, Amsterdam:

Democratische besluiten dienen wel gebaseerd te zijn op adviezen die alle belangen in de cultuursector overzichtelijk wegen. Daar wringt hem volgens Austen de schoen. Want al enige tijd ontbeert de Raad voor Cultuur dat overzicht en wordt cultuurbeleid gemaakt door fondsen die nog zoekende zijn hoe zij hun besluiten democratisch moeten verantwoorden…

Christine Delhaye, universitair docent Algemene Cultuurwetenschappen, UvA:

Een vurig pleidooi om de subsidiëring van de kunsten terug te geven aan het publieke debat.

Dirk Noordman, directeur Adviesbureau voor Cultuurtoerisme:

In een historisch opgezet betoog laat hij zien hoe de idealistische principes voor de subsidiëring  voor de culturele sector uit de oorlogstijd zijn uitgemond in principiële idealen van de bureaucratie. Zijn artikel prikkelt om nog eens goed naar het hele subsidiestelsel te kijken.

Nelleke Noordervliet, schrijfster:

Helaas moet gevreesd worden dat deze bijdrage aan het debat in een of andere ambtelijke la verdwijnt omdat, zoals Austen schrijft een van de grote nadelen van de huidige praktijk juist ligt in de verbureaucratisering en verheimelijking van alles wat deel zou moeten zijn van een open debat.

Hans Onno van den Berg, directeur van de Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties:

Austen geeft een indrukwekkende opsomming van de vele momenten en situaties waarin het beoordelingssysteem faalde en maakt overtuigend duidelijk dat een fundamentele herziening van de huidige praktijk noodzakelijk is.

Paul Beugels, voorzitter Comité Buitenlands Cultureel Beleid:

Kansrijker en doeltreffender zou het, naar mijn inschatting zijn als de versgekozen Tweede Kamer de kreupele Wet Specifiek Cultuurbeleid nog eens tegen het licht houdt van de wetspraktijk en de kunstpraktijk en waar nodig de wet aanpast.

De ideeën van Steve Austen kunnen daarbij richtinggevend zijn.

Esmé Lammers, filmmaker en ex-intendant van het Ned. Fonds voor de Film:

Daarom raad ik betrokken ambtenaren van het ministerie van OCW en de fondsen aan het artikel van Steve Austen met grote zorg te lezen. Ze zullen dan niet anders kunnen dan concluderen dat openbaarheid van groot belang is en dat het beoordelingsinstrument dringend aan een serieuze kwaliteitscontrole toe is. Hopelijk raken deze partijen dan eindelijk eens van de noodzaak tot ingrijpen doordrongen.

Rik Peeters, promovendus Nederlandse School voor Openbaar Bestuur

Waar de wetenschap lijkt te zijn doorgeslagen in het kwantificeren van zijn prestaties, daar laat Steve Austen zien dat de kunstwereld juist lijkt te zijn doorgeslagen in een defensieve opstelling tegenover transparantie en objectieve beoordelingscriteria. Uiteindelijk zal ook dit tot perverse effecten leiden, zo maakt het artikel overtuigend duidelijk.

Sari van Heemskerck Pillis – Duvekot, voormalig lid Tweede Kamer voor de VVD

De afstandelijke, technische bureaucratie die nu bezit heeft genomen van deze subsidiestromen en de verdeling daarvan gaat voorbij aan het feit dat het hier om gemeenschapsgeld gaat. Het Parlement staat buiten spel.

Er moet discussie komen, ik weet het, die is lastig objectief te voeren, maar is dit niet inherent aan de Kunsten?

In zijn artikel geeft Austen inzicht in de achtergronden van het subsidiestelsel dat pas betrekkelijk recent, namelijk als resultaat van overleg tussen kunstenaars en politici uit de illegaliteit eind jaren veertig, enige vorm ging krijgen. De inbedding van het kunstbeleid in de beginselen van de democratische rechtsstaat stond daarbij voorop.

Aan de hand van een historische schets laat Austen zien dat in het naoorlogse Nederland langzaam maar zeker zoiets als een kunstbeleid gestalte krijgt. Dat was iets nieuws: vóór de oorlog was er van kunstbeleid hoegenaamd geen sprake. De zeer ruime budgetten die de Duitse bezetter in de rijksbegroting had opgenomen moesten na de oorlog wél zorgvuldig beheerd en uitgegeven worden. Geen wonder dat hierover tussen enerzijds ambtenaren en ministers en anderzijds kunstenaarsorganisaties veel en soms moeizaam overleg gevoerd werd. Men werd het tenslotte eens over een stelsel waarbij de kunstwereld zou adviseren over de besteding van het budget en de Minister zou beslissen. De vastlegging van een en ander kreeg een wettelijke basis in de Wet op de Raad voor de Kunst in 1956.

De vergaderingen waren openbaar, de conceptadviezen doorliepen, wederom openbaar, de verschillende gremia van de Raad om tenslotte in een officieel Advies van de Raad aan de Minister te worden voorgelegd. Hoewel ogenschijnlijk tijdrovend en omslachtig, deed deze gang van zake wél recht aan wat de kunstenaarsorganisaties voor ogen stond: een werkelijk debat over plaats en rol van de kunst én de bekostiging ervan in de samenleving.

Hieraan kwam een einde met de sanering van de toenmalige adviesraden, mogelijk gemaakt door de invoering van de woestijnwet die in de jaren negentig haar beslag kreeg.

Een deel van de adviestaken was in de loop der jaren al wel overgegaan op enige fondsen voor scheppende kunstenaars en wat de filmproductie betreft op het productiefonds voor de Nederlandse Film. Na samenvoeging van de Raad met o.a. de Mediaraad onder gelijktijdige afslanking en opheffing van de openbaarheid, werd het proces van uitholling en afstoting van taken alleen maar versneld.

Het voorlopige eindpunt in dit proces is onlangs bereikt met de invoering van de Basis Infrastructuur en de optuiging van het Nederlands Fonds voor de Podiumkunsten.

Toenmalig minister Plasterk sprak bij de behandeling van het betreffende wetsontwerp de historische woorden: “Wat de Kamer vandaag doet is vrij ongekend in een democratie: er worden bevoegdheden weggeven”. Men kan zich afvragen of de Kamer het wetsontwerp wel goed heeft gelezen. Het opheffen van de bemoeienis met ieder afzonderlijk subsidieverzoek is één, het grotendeels uitschakelen van de Kamer waar het het cultuurbeleid van de regering betreft, is twee. Daarmee werd de positie van de kunstenaars, gezelschappen, orkesten en overige kleine en grote kunstbedrijven in één klap drastisch veranderd en niet in hun voordeel.

De zeer beperkte mogelijkheid om na een onbegrijpelijk advies nog in actie te komen is nu verdwenen, de vroegere adviezen zijn namelijk besluiten geworden. Er is de facto geen mogelijkheid van beroep, anders dan procedureel; de benadeelde partij krijgt geen inzage in de beraadslagingen van de commissie(s) die over de subsidieaanvrage hebben geoordeeld. Contra-expertise wordt niet toegelaten. Het debat over substantiële cultuurpolitiek heeft zich van de politiek-bestuurlijke arena naar de beleidsindustrie verplaatst.

De bureaucratie heeft na meer dan zestig jaar het gevecht van de politiek gewonnen. Inmiddels heeft ook de rechter zich over de werkpraktijk van het nieuwe systeem gebogen.

De uitspraken waren onverbiddelijk; de rechter stelde vast, dat aan het elementaire beginsel van onpartijdigheid van de leden van beoordelingscommissies niet was voldaan.

Austen geeft in zijn artikel enige werkbare suggesties voor verandering: naast de beperking van de actieradius van peergroups door ook kwantitatieve gegevens in het oordeel te betrekken, moet de samenstelling van de beoordelingscommissies anders. Austen stelt een transparante methode voor die op voldoende vertrouwen van kunstwereld én publiek kan rekenen. Natuurlijk zal de openbaarheid van het hele proces moeten terugkeren.

Wie de huidige praktijk eens nauwkeuriger bekijkt moet met Austen tot de conclusie komen dat het huidige systeem is verworden tot een oncontroleerbaar, technocratisch mechanisme, waarbij invloed van de Tweede Kamer of de belastingbetaler ontbreekt.

De concrete aanbevelingen die Austen doet om te voorkomen dat ongewijzigde voortzetting leidt tot een pervertering van het kunstbeleid en dus ook onverbiddelijk tot een geperverteerde kunstpraktijk zijn het waard om bij de onvermijdelijke aanpassing van de huidige praktijk in brede kring ter discussie te stellen.

Dit is een samenvatting van het volledige artikel uit Openbaar Bestuur: het hele artikel is te downloaden via de www.knpsl.krnt.nl

Heeft u nog geen toegang tot de culturele knpsl.krnt, neem dan een gratis proefabonnement en het artikel komt per ommegaande beschikbaar.

Reacties op dit artikel zijn welkom via de contact en reactiepagina.